بستن

شنبه ٢٦ مرداد ١٣٩٨
مقالات
 

 

نسبت بین اعجاز قرآن و جامعیت آن در دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی ره

چکیده

با عنایت به برخورداری قرآن از پاره ای صفات و ویژگی ها؛ از جمله شمول و جامعیت، اِبتنای بر اصل توحید و فطرت انسانی، اِنسجام و عدم اختلاف معانی و مفاهیم، هدایت، نور، بیِّنه، مُبرهن بودن و .... ، باید اذعان نمود که سِنخ اِعجاز قرآن و شریعت محمدی(ص)، به کلی از سِنخ اِعجاز سایر شرایع متمایز و ممتاز است؛ زیرا شرایع، معجزه ای محسوس، از سنخ ماده و محدود به زمان و مکان ارائه کردند و حال آن که اِعجاز قرآن از سنخ دانش و معرفت، فرا حسی، فائق برگُسترة زمان و مکان و مُسیطر بر تارُک تمام هستی است. نوشتار حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی مبتنی بر دیدگاه مرحوم علامة طباطبایی ره، به سه تبیین (سه دلیل) سِتُرگ در باب استنتاج جامعیت قرآن از کُلیّت اِعجازمند آن دست یافته است. مرحوم علامه بر این باور است که در دو تبیین نخست، عمومیت تحدّی و اعجاز قرآن، و نیز جامعیتِ برگرفته از آن، ناظر برگُسترة علوم و معارف مرتبط به هدایت انسان است، درحالی که در تبیین سوم، عمومیت تحدّی و اعجاز قرآن و جامعیتِ برگرفته از آن، ناظر برگُسترة اَغراض و مقاصد اِلاهی می باشد. نکتة درخور تأمل آن که در میان مفسران متقدم و معاصر، این تنها علامۀ طباطبایی است که با عُمق و ژرف نگری منحصر به فرد، به اَبعاد نسبت موجود بین اِعجاز قرآن و جامعیت آن عطف توجه نموده است

   نویسنده: سید کریم خوب بین خوش نظر، جواد کارخانه


معناشناسی واژگان «قانتات» و «اضربوهن» و تأثیر آن در تفسیر آیه 34 سوره نساء

چکیده

قرآن تنها کتابی است که در طی قرون و اعصار متمادی پاسخگوی تمام سؤال­ها و نیاز­های بشری بوده است.

در این میان بحث زنان پیوسته مورد پرسش و تفحص بسیار واقع شده است.  آیه 34 سوره نساء از برجستگی خاصی در این باره برخوردار است. در این آیه، راه­حل­های سه گانه­ای به مردان در هنگام برخورد با مسأله نشوز  زنان طرح شده است. سومین مرحله آن بحث تنبیه زنان است که تصورات متنوعی از آن، در ذهن زنان و دیگر اقشار جوامع  به وجود آورده است. اضافه بر آنکه این مسأله عاملی برای هجمه بر قوانین اسلامی  و خشونت آمیز بودن این قوانین در مورد زنان را ایجاد کرده است.

در کنار بحث ضرب و شتم زنان از قانتات، به عنوان ویژگی مثبت و مهم زنان یاد شده است که به اذعان بسیاری از مفسران، اطاعت از شوهر مراد بوده که خلاف آن نشوز زن را در پی دارد.

حال واقعاً چگونه ممکن است در کتابی که راهنمای هدایتی و تربیتی مسلمانان است چنین دستوراتی آمده باشد؟ دینی که اساسش بر مودت و مهربانی و رعایت اصول اخلاقی و انسانی به­ویژه در نظام خانواده است چگونه امر به اطاعت مطلق و زدن دارد؟ در این مقاله با تأمل و تعمق آیه و مجموعه قرآن کریم و استفاده از قرینه­ها و ‏شواهد موجود و نیز روایات، تعریفی متفاوت از این واژگان را به نمایش می گذاریم.
   نویسنده: زهره نریمانی


خودشکوفایی با تأکید بر منابع اسلامی، بررسی و نقد دیدگاه روانشناس انسان گرا(آبراهام مزلو)

چکیده

 هدف این تحقیق ،‌مطالعه ای تطبیقی درباره مفهوم خودشکوفایی از دیدگاه روانشناس انسان گرا آبراهام مزلو و قرآن کریم و روایات اسلامی است. این مقاله از نوع مروری ،‌با استفاده از روش کتابخانه ای ، به شیوه تحلیل محتوای متون دینی و در راستای تبیین  و نقد مولفه های خودشکوفایی انسان از منظر روانشناس انسان گرا آبراهام مزلو با تاکید بر آیات و روایات اسلامی تدوین شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که مفهوم خودشکوفایی از نظر آبراهام مزلو بیشتر بر جنبه های مادی انسان استوار است اما از دیدگاه آموزه های اسلامی این مفهوم را در سطحی بالاتر از آنچه این روانشناس مطرح کرده استمی داند و خودشکوفایی را علاوه بر جنبه های مادی انسان به جنبه های متعالی انسان مثل جنبه ی روحانی و ملکوتی انسان نیز مرتبط می داند.

   نویسنده: سید محمدحسین میری، فضل الله خادمی افضل


 آثار تهذیب نفس در قرآن با تکیه بر تفسیر المیزان 

 

 چکیده

تزکیه نفس و خودسازی، پیراستن روح از رذایل و هواهای نفسانی و خواطر شیطانی می باشد. در آموزه های دینی، تهذیب نفس به عنوان کلید سعادت و کمال انسان معرفی شده و غفلت از آن، مایة خسران و شقاوت او دانسته شده است. هدف از ترک رذایل و کسب فضایل اخلاقی، در مسلک فلاسفه «اغراض و مقاصد دنیوی» و در مسلک انبیاء «دستیابی به ثواب اخروی» است، اما در مسلک اخلاق قرآنی «قرب و رسیدن به وجه الله» است که بهترین طریق می باشد. بدیهی است که موانع زیادی بر سر راه سعادت و کمال انسان وجود دارد، از جمله: دنیاپرستی و دل بستن به لذّات مادی، پیروی از وسوسه های شیطانی و پذیرش ولایت شیطان، تبعیت از هواهای نفسانی و سرگرم شدن به آرزوهای طولانی می باشد. اگر انسان از این موانع عبور نموده و موفّق به تطهیر آلودگی های روح شود، آثار و فوائد بسیاری در زندگی دنیوی و اخروی نصیبش می شود و زندگی او مبدّل به حیات طیبه می گردد که خالی از هر گونه عذاب و هراس و ناملایمات است. اما عدم توجّه و اهتمام به امر تزکیه، پیامدهای مخرّبی برای انسان و جامعه به بار می آورد، هدف از این پژوهش، بررسی بعضی آثار تهذیب نفس در زندگی دنیوی و اُخروی از دیدگاه قرآن می باشد و با توجه به جامعیت تفسیر المیزان این اثر مورد تأکید قرار گرفته و به روش تحلیلی و توصیفی به تفسیر این موضوع پرداخته شده است. 

   نویسنده: سید جعفر موسوی گیلانی، سید مجتبی موسوی گیلانی


 واکاوي مرجعيت اهل بيت عليهم السلام در آيه صادقين (توبه/119) با تکيه بر تفاسير شيعه و اهل سنت 

 

 چکيده
يکي از مهمترين مسائلی که مردم را به حق و حقيقت نزديک­تر مي­کند، مساله مرجعيت ديني و علمی اهل بيت عليهم السلام است و تنها راهی که می ­توان به حقيقت کتاب و سنت واقعی پيامبر رسيد، طريق و مرجعيت اهل بيت عليهم السلام است که آيات بسياري در قرآن اشاره به اين نکته دارد. آيه 119 سوره توبه يکي از مهمترين استنادات قرآني در اثبات مرجعيت ديني اهل بيت عليهم السلام است که مي توان آن را احتجاجي در برابر منکرين و معاندين دين دانست. مفسران نظرات فراواني را در مورد اين آيه مطرح کرده اند و رواياتي را از افراد مختلف آورده­اند و اين روايات و اختلاف نظرات و آراي مفسران شيعه و اهل سنت در اين زمينه، ضرورت بحث در اين موضوع را نمايان مي­کند. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و با تکيه بر روايات و آراء مفسران، صورت گرفته و در بررسی نظرات و ديدگاه هاي مفسران اهل سنت و شيعه، پيرامون آيه 119 سوره توبه بيان می دارد که مرجعيت دين اسلام پس از پيامبراکرم صلّی الله عليه وآله وسلم بر عهده صادقين (اهل بيت عليهم السلام) است. 

  نویسنده: علیرضا کاوند، نفیسه زارعی

 باز خوانی وحیانی و عقلانی اعتقادات دینی مسیحیت

 

 چکیده
قرآن کریم، با کفر خواندن «مسیح­شناسی» رایج، او را یک انسان معرفی می­کند؛ چون عیسی، نمی­تواند پسر خدا بوده، دارای سنخی الهی باشد، و به تبع آن تثلیث نیز باطل است. عقل هم فرزند داشتن خداوند محال می داند، وعیسی مسیح، انسانی همانند سایر انسان­ها و بنده صالح خداوند است. اعتقاد به اینکه خداوند در شخص عیسی مسیح تبدیل به بشر شد«تجسّد» ،دچار انتقاد است. «فدیة» مسیح برای جبران گناه نوع بشر؛ با چالش‌روبرو است. فدا در مرحلة تعقّل غیر ممکن است. «مأوا گزیدن روح القدس» معقول نیست.زیرا؛ خداوند جسم نیست تا با عیسی(ع) یا غیر او جمع شود، و یا در آنها سکونت نماید. دعای پرشور و صمیمانه انسان صادق اجابت می‌شود و خداوند «پدر آسمانی» آن هاست و معقول است به هنگام نیاز به درگاه وی عرض حاجت کنند. ( دعای حاجت). مسیحیان معتقدند، بعضی معارف دینی فقط از طریق «وحی الهی» و مستقل از ملاحظات «عقلی» قابل دسترسی است. تفسیر مسیحیت از وحی زبانی و غیر زبانی دچار چالش است. 

  نویسنده: علی اصغر فیضی پور


 نقد تحلیلی ادله نسخ تلاوت و تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه فریقین

 

 چکیده
تحریف ناپذیری قرآن از مباحث مهم علوم قرآنی می باشد، با اثبات  مقوله تحریف در قرآن، مسأله اعجاز بودن قرآن و اعتبار حدیث به طور جدی به خطر خواهد افتاد. از جمله موضوعاتی که قائلان به تحریف به دست آویزهایی چند برای اثبات آن تمسک جسته اند، نسخ تلاوت در قرآن می باشد. به گمان اکثر عالمان اهل سنت با استناد به برخی احادیث که جزو احادیث فاقد اعتبار و دارای درجه خبر واحد می باشند، پاره ای ازآیات قرآن را محذوف شده دانسته و علت این امر را نسخ تلاوت در آیات توجیه کرده اند؛ از طرفی در نقطه مقابل آنها عالمان شیعی نسخ تلاوت را در حقیقت همان عقیده به تحریف قرآن دانسته اند. گر چه نسخ به چند شکل بیان شده و در مورد  انواع آن اختلاف نظر های گوناگونی دیده می شود؛ اما در پژوهش حاضر برآنیم با استفاده از روش نقد تحلیلی و با استناد به مستندات قرآنی و روایی، به نقد و بررسی دلایل نسخ تلاوت پرداخته و با محوریت قرار دادن این موضوع، حقیقت را در مسأله تبیین نماییم.
 

  نویسنده: علی محمدی آشنانی، افشان بستاکچی


 جستاري بر پارادوكس «دلايل» مدعيان تحريف قرآن با «ديدگاهشان»

 

چکیده

ضرورت پاسخ دهي به شبهات و دلايل سست مدعيان تحريف قرآن بر انديشوران مسلمان پوشيده نيست . پرسش اصلي مقاله حاضر، كنكاش از يكي از ضعف ها و ناكارآمدي ها در دلايل مدعيان تحريف - اخباريان- است كه همانا ناسازگاري و تضاد دروني برخي از دلايل آنان با ديدگاهشان- تحريف قرآن به كاهش - مي باشد . دستاورد اين مقاله كه با روش توصيفي و تحليلي- سيستمي نگاشته شده است ، اثبات پنج مورد از پارادوكس و ناسازگاري دروني موجود  بين دلايل و دیدگاه اخباريان است تا از اين طريق بر سستي دلايل آنان صحّه بيشتري گذارده شود. موارد فوق الذکر عبارتند از: 1-با یقین و حتی احتمال تحریف قرآن به کاهش، «روایات» که مورد اتکای اخباریان است، از حجیّت ساقط می شوند. 2-با ظنّی السند پنداشتن قرآن، تحریف قرآن به افزایش نیز مفروض خواهد بود که خلاف ادعای اخباریان است. 3-لازمه عمل به اطلاقِ روایاتِ دالّ بر تشابه حوادث امم، التزام به تحریف قرآن به افزایش در کنار تحریف به کاهش است، که اخباریان از اوّلی تحاشی دارند. 4-عدم پذیرش مصحف علی (ع) از سوی صحابه، اگر دال بر تحریف به کاهش باشد، می تواند دلیل بر تحریف به افزایش نیز باشد. 5-رفتار گزینشی اخباریان در خصوص روایات تحریف که در برخی، قائل به »تأویل» اند، و در برخی دیگر »حکم به ظاهر«  را لازم می دانند.

 نویسنده: سید عبدالله اصفهانی


واکاوی اعجاز تشریعی قرآن کریم

 

چکیده

اعجاز در اصطلاح دینی به این معناست که انسان چیزی را بیاورد که مخالف، از آوردن آن ناتوان باشد، و تشریع از مادۀ «شرع» است که در اصطلاح فقهی و قرآنی به معنای «نشان دادن راه مادی یا معنوی» است. از این رو، بر احکام و قوانینی که راهنما و طریق معنوی انسان برای زندگی او هستند، نیز تشریع اطلاق می شود.  لذا تشریع را به معنای «قانون گذاری» گرفته اند.

قرآن کریم از جهات و وجوه مختلف دارای اعجاز است؛ مانند: اعجاز بیانی، اعجاز علمی و اعجاز تشریعی. در این پژوهش، اعجاز تشریعی قرآن کریم مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسنده: محمد مهدی کریمی نیا