کرسی علمی – ترویجی

عنوان کرسی : «ظلوم» و «جهول» مدح یا ذم انسان در آیه 72 احزاب

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی خمین)

ارائه دهنده : دکتر رضا مهدیان فر

ناقد اول : دکتر محمد سبحانی یامچی

ناقد دوم : دکتر احمد امیدوار

مدیر جلسه : دکتر محمدمهدی کریمی نیا

زمان : دوشنبه 13 دی ماه 1400 ساعت 9

چکیده

آیه 72 سوره احزاب از مشکل ترین آیات قرآن است که مفسران در فرازهای مختلف آن دارای آرای گوناگون و پرشماری هستند . از جمله فرازهای این آیه عبارت « انه کان ظلوما جهولا » است که دیدگاه های مختلف مفسران را به خود اختصاص داده و به گونه ای سبب تحیر و سرگردانی آنان شده است . شمار زیادی از مفسران این عبارت را سرزنش انسان دانسته اند و گروهی از مفسران متاخر هم با برداشتی متفاوت آن را مدح انسان دانسته اند . در این مقاله با مراجعه به بیش از 150 تفسیر و گردآوری آرای مفسران به 10 معنا از ظلوم و 20 معنا از جهول رسیدیم که بیشتر این آرا از معنای واقعی به دور هستند . سپس با جداسازی دیدگاه مفسران طرفدار ذم انسان از دیدگاه طرفداران مدح انسان دیدگاه طرفداران مدح را موافق با ظهور و سیاق آیه یافته و ادله طرفداران ذم را قابل پذیرش نیافتیم . از این رو به تبیین و مستدل سازی دیدگاه مدح از ادله درون متنی و برون متنی آیه پرداختیم . براساس یافته های پژوهش این دو وصف به ویژگی طبیعی و اختصاصی انسان ها اشاره دارد که زمینه پذیرش امانت از سوی خدا شده تا در سایه آن خود را از ظلم و جهل رهانیده و به عدل و معرفت برساند . از این رو این عبارت به رغم سرزنش نما بودن ، ذم انسان نبوده و بر مدح وی دلالت دارد .

کلید واژگان : ظلوم ، جهول ، مدح انسان ، ذم انسان ، آیه 72 احزاب .