کرسی علمی – ترویجی

عنوان کرسی : کارکردشناسی برخی واژگان دارای تحول معنا در قرآن کریم با رویکردی بر فهم نوین تفسیبری

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ( دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه )

ارائه دهنده : دکتر مسعود اقبالی

ناقد اول : دکتر احمد امیدوار

ناقد دوم : دکتر زهره نریمانی

مدیر جلسه : دکتر مجید چهری

زمان : سه شنبه 12 بهمن ماه 1400 ساعت 10

چکیده

جایگاه هر واژه در قرآن ، صرفاً در خدمت ارائه مفهومی ویژه است که کلمات هم‌معنا نمی­توانند آن معنا را القا کنند . بررسی معنایی واژگان «غیظ» ، «غضب» و «سخَط» در قرآن ، با بهره­گیری از روش تحلیل واژگانی و با رویکرد تفسیری ، بیانگر آن است که واژگان مذکور با توجه به‌مقتضای حال ، جهت تبیین مفهومی خاص بیان شده است و هرگونه تغییری در چینش آنها ، موجب خلل در معنا خواهد بود . بررسی مفهومی این واژگان نشان می­دهد «غیظ» با رویکرد تبیین عواطف انسانی ، مختص کفار و منافقان بوده و ذات خداوندی و انبیاء از آن مبرا هستند . از سوی مقابل ، کارکرد معنایی «غضب» در گفتمان قرآنی ، مختص خداوند است و در اندک مواردی به جلوه­ای از احساسات انبیاء و مؤمنان نیز اشاره دارد که در راستای همان خشم خداوندی است ، در حالی که «سخَط» در ادبیات قرآن ، اوج ناخشنودی خداوند از بندگان است که جلوه این «سخط» خداوندی ، صرفاً در برخورد با منافقان بیان شده است و متقابلاً نیز ، منافقان از خدا و رسولش دچار «سخَط» می­شوند . همچنین ، در حیطه عواطف انسانی ، واژگان «غیظ» و «سخط» کارکرد یکسانی دارند و خاستگاه هر دو آنها ، حسد ، کینه و ضعف ایمان است ؛ بر خلاف «غضب» که از خاستگاهی الهی و معنوی برخوردار است . افزون بر آن ، در حیطه خشم خداوند ، واژه «سخط» نسبت به واژه «غضب» دارای شدت بیشتری است ؛ از این رو ، «سخط» با واژه «خلود» همنشین شده است ، برخلاف «غضب» که واژگان همنشین آن «عذاب مهین، عظیم و...» است . «سخَط» خداوند از قبح بیشتری برخوردار است و موجب «حبط عمل» می­شود .

کلید واژگان: غیظ ، غضب ، سخَط ، مفهوم شناسی ، اختلاف معنایی .