کرسی علمی - ترویجی

عنوان کرسی : تحلیل گفتمانی قرائات منسوب به ائمه علیهم السلام(مطالعه موردی آیه 33 سوره مبارکه آل عمران)

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی مشهد )

ارائه دهنده : دکتر الهه شاه پسند

ناقد اول : دکتر حسنعلی خرقانی

ناقد دوم : دکتر محسن رجبی

مدیر جلسه : دکتر محمد جواد توکلی خانیکی

زمان : دوشنبه 1 دی ماه 1399 ساعت 13

چکیده

قرائات منسوب به ائمه(ع) در بسیاری موارد مشتمل بر زیاده‌ای نسبت به متن مصحف رسمی هستند. برخی ماهیت این قرائات را نه قرآنی، بلکه تفسیری شمرده‌اند. مواردی که نسبت به گونه‌ای تغییر در متن مصحفِ رسمی بیان‌ صریح‌تری دارند نیز گاه از اساس ردّ و گاه به‌گونه‌ای توجیه شده‌اند. در عین‌حال، فارغ از صحت یا عدم صحت انتساب این قرائات به ائمه(ع)، بررسی زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری آنها کمک زیادی به تحلیل ماهیتشان می‌کند؛ درنتیجه، مسألۀ این مقاله تحلیل تاریخی این قرائات است، بدین معنا که قصد دارد بافت تاریخی شکل‌گیری آنها را مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور، به مطالعۀ موردی زیادۀ «آل‌محمد» در قرائات منسوب به اهل بیت(ع) در آیۀ 33 آل‌عمران پرداخته و نشان داده است که این زیاده در فضایی که گروه‌های سیاسی مختلف برای انتساب مدلول به «آل» در دالّ مرکزی «آل‌محمد» می‌کوشیدند، درصدد معرفی ذریۀ نبی اکرم(ص) به عنوان مصداق آل‌محمدِ برگزیده و مصطفای الهی بوده است. عدم هماهنگی این زیاده با بافت متنی‌ای که در آن درج شده است، و هماهنگی زیادش با بافت موقعیتی رواجش از دیگر سو، مؤید ماهیت غیرقرآنی آن است.  

کلید واژگان : آل محمد ، اختلاف قرائات ، مصداق آل ، قرائات اهل بیت(ع) ، فضای گفتمانی .