کرسی علمی – ترویجی

عنوان کرسی : تحلیل انتقادی تحنث پیامبر اکرم (ص) در منابع اسلامی

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی زابل)

ارائه دهنده : دکتر مجتبی محمدی انویق

ناقد اول : دکتر فرزاد دهقانی

ناقد دوم : دکتر عباس یوسفی تازه کندی

مدیر جلسه : دکتر حسام الدین مومنی شهرکی

زمان : چهارشنبه 24 فروردین ماه 1401 ساعت 10 تا 12

چکیده

اصطلاح تحنث مفهومی عام دارد که بر اساس آن نمی‌توان آن را صرفاً به معنای خلوت‌گزینی برای عبادت دانست ؛ چنانکه این اصطلاح می‌تواند تمام کارهای نیک و دوری از هرگونه گناه و شرک را در برگیرد . بر این اساس و بنا به گزارش‌های تاریخی ، تحنّث پیامبر اکرم (ص) نیز مفهومی عام‌تر دارد و دسته‌ای از اعمال نیکوکارانه و متمایز آن حضرت (ص) پیش از بعثت را شامل می‌شود . اقامت در غار حراء از سوی پیامبر اکرم (ص) به صورت پیوسته و منظم به مثابه پدیده‌ای شناخته شده در زندگانی آن حضرت (ص) دلیل تاریخی مقبولی ندارد و اساساً غار حراء در تحنّث‌های آن حضرت (ص) ، فاقد اهمیت و موضوعیت خاص است . بر این اساس، به نظر می‌رسد توجه خاص به غار حراء در پیوند با تحنّث‌های پیامبر اکرم (ص) پیش از بعثت ، چیزی جز نتیجۀ سوء برداشت‌های مفهومی و تاریخی از روایات و پاره‌ای از پدیده‌های مرتبط با آن دوران نباشد . روایات تحنث بر این مطلب تأکید می‌کنند که انگیزۀ پیامبر اکرم (ص) از خلوت‌گزینی ، چیزی جز عبادت خداوند متعال و اندیشیدن در آفاق و انفس نبوده است ؛ حال آنکه مونتگمری وات و گروهی دیگر از خاورشناسان ، انگیزه‌های دیگری درباره تحنث پیامبر اکرم (ص) طرح کرده‌اند که با دلایل و مستندات علمی و تاریخی سازگار نیست ؛ از جملۀ این انگیزه‌های احتمالی یکی گریز از گرمای سوزان مکه و دیگری تقلید از سنّتی متعلّق به راهبان مسیحی پیشین که هیچکدام به دلایل متقن و کافی مدَلَّل نشده‌اند .

کلیدواژگان : تحنث پیامبر اکرم (ص) ، انگیزه‌های تحنّث ، عبادات پیامبر (ص) و کوه حراء .