کرسی علیمی – ترویجی

عنوان کرسی : بررسی و تبیین مولفه ی تمایلات در تفکر انتقادی از منظر فرهنگ قرآنی و روانشناسی

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)

ارائه دهنده : دکتر نفیسه آذربایجانی

ناقد اول : دکتر محمد محقق

ناقد دوم : دکتر روح اله ناظمی

دبیر علمی جلسه : دکتر مجتبی قربانیان

زمان : دوشنبه 2 آبان ماه 1401 ساعت 10 تا 12

چکیده

عصر حاضر که عصر تغییرات سریع اجتماعی ، فکری و فرهنگی است ، انسان ها را با چالش ها و فشارهای متعددی روبرو نموده که مقابله موثر با آنها نیازمند کسب مهارت های مختلف روانی و اجتماعی می باشد . براساس نظر سازمان بهداشت جهانی ، یکی از مهمترین و اساسی ترین این مهارت ها ، مهارت تفکر نقادانه است . براساس بررسی های انجام شده ، از منظر انجمن فلاسفه آمریکا ، تفکر نقادانه از دو مولفه اصلی تمایلات (گرایش ها) و مهارت های شناختی تشکیل یافته که هر یک از این دو مولفه نیز خود دارای اجزاء مختلفی می باشند . در این مقاله ابتدا تفکر نقادانه و مولفه های آن تعریف و اجزاء تشکیل دهنده مولفه ی تمایلات و یا به عبارت دیگر ویژگی های متفکرین نقاد ، تبیین و سپس تعدادی از ویژگی هایی که برای افراد در قرآن آمده ، مطرح شده است . تحقیق حاضر ، با روش تحلیل محتوای کیفی و با استقراء تام آیات قرآن صورت گرفته است . در یافته های این پژوهش مشاهده می شود که برخی ویژگی ها از قبیل علاقه و اشتیاق برای دستیابی به حقیقت ، تلاش و خستگی ناپذیری ، ثبات شخصیت ، شجاعت و استقلال در تفکر ، داشتن روحیه ی حق پذیری ، ترجیح سخن یا عقیده یا تفکر درست بر همه چیز ، انعطاف پذیری و بی تعصبی ، وحدت و هماهنگی شخصیت ، ژرف اندیشی مداوم و توجه دقیق به نشانه ها ، هدفمند بودن و پرهیز از مسائل نامربوط و توسم ( نکته سنجی و زیرکی ) از ویژگی های مشترک بین روانشناسی و قرآن و ویژگی هایی چون ایمان و تقوا ، شرح صدر ، خشیت الهی و ایستادگی ، استقامت و ثبات در عقیده از ویژگی های مختص به قرآن است . در بررسی تطبیقی به عمل آمده پیرامون مفاهیم این موضوع در قرآن و روانشناسی مشخص شد تفاوت اصلی این دو در خدامحوری و انسان محوری آنها می باشد که هرچند مفاهیم مطرح شده در روانشناسی کاربردی تر و با جزئیات بیشتر است ، اما برای آنکه این مفاهیم غنای بیشتری یابند ، می بایست آنها از حالت انسان محورانه خارج نموده و براساس مبانی خدا محورانه اعتلا داد و بر این اساس ، از چنین آموزه هایی بهره جست .

کلید واژگان : تفکر انتقادی (نقادانه) ، روانشناسی ، ویژگی های متفکر نقاد ، مولفه تمایلات