کرسی علمی – ترویجی

عنوان کرسی : بررسی تطبیقی تفسیری استثناء عدم سجده ابلیس از منظر تبیان و تسنیم

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی ملایر)

ارائه دهنده : دکتر حسین مقدس

ناقد اول : دکتر جواد فرامرزی

ناقد دوم : دکتر حسنعلی نوروزی آزارکی

دبیر علمی جلسه : دکتر جمال سروش

زمان : دوشنبه 9 آبان ماه 1401 ساعت 10 تا 12

چکیده

قرآن کریم بعد از اشاره به خلقت حضرت آدم علیه السلام ، در جهت تعظیم و تکریم مقام ایشان ملائکه را امر به سجده نموده تا به جایگاه رفیع این خلیفه خویش در میان موجودات توجه دهد . در این راستا آنچه از ظواهر قرآن کریم و روآیات استنباط می شود همه ملائکه این دستور الهی را اطاعت نموده و بلافاصله در برابر مسجود خویش سجده نموده لیکن ابلیس از این امر تخلف نموده و از جمله کافران شمرده می شود . آنچه در این موضوع مورد دقت قرار می گیرد این است که با توجه به استثنائی که در این امر الهی مشاهده می شود آیا از آغاز ابلیس از جمله ملائکه بوده و لذا مأمور به سجده گشت و تخلف نمود و لذا استثناء به صورت متصل دانسته می شود یا این که این استثناء منقطع بوده و ابلیس را شامل نمی شود؟ هرچند وقتی همه ملائکه مأمور به سجده می شوند امر شامل مادون آنها هم شده ابلیس را در بر می گیرد . در این راستا در مورد ماهیت ابلیس در این که از آغاز جن بود و یا ملک بوده از سوی مفسران مباحث متعددی مطرح گشت. در این پژوهش تلاش گشت تا به دو دیدگاه صاحب تفسیر تبیان و تسنیم اشاره گردد . تبیان ، ابلیس را از جنس ملک دانسته و تسنیم آن را از جنس جن می شمارد . یافته های تحقیق برآن است که هرچند براساس نص قرآن کریم ابلیس از جنس جن شمرده می شود لیکن با توجه به اباء و استکباری که ورزید جز کافران قرار گرفت نه آنکه از آغاز جز کافران بوده باشد.  این پژوهش تلاش نموده تا به روش تحلیلی، انتقادی این دو دیدگاه را ارزیابی نماید و معتقد است هر کدام از این دو دیدگاه می تواند از جهتی  درست و لیکن کامل نباشد .

کلید واژگان : ملائکه ، ابلیس ، سجده ، جن ، استثناء ، متصل ، منقطع .