کرسی علمی – ترویجی

عنوان کرسی : مبانی راهبردی و کارکردهای عصبه دینی در همبستگی اجتماعی توحیدمحور با رویکرد قرآنی

معاونت پژوهشی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی ملایر)

ارائه دهنده : دکتر حسنعلی نوروزی

ناقد اول : دکتر جمال سروش

ناقد دوم : دکتر حسین مقدس

دبیر علمی جلسه : دکتر جواد کارخانه

زمان : سه شنبه 1 آذرماه 1401 ساعت 9 الی 11

چکیده

قرآن کریم بعد از اشاره به خلقت حضرت آدم علیه السلام ، در جهت تعظیم و تکریم مقام ایشان ملائکه را امر به سجده نموده تا به جایگاه رفیع این خلیفه خویش در میان موجودات توجه دهد . در این راستا آنچه از ظواهر قرآن کریم و روآیات استنباط می شود همه ملائکه این دستور الهی را اطاعت نموده و بلافاصله در برابر مسجود خویش سجده نموده لیکن ابلیس از این امر تخلف نموده و از جمله کافران شمرده می شود . آنچه در این موضوع مورد دقت قرار می گیرد این است که با توجه به استثنائی که در این امر الهی مشاهده می شود آیا از آغاز ابلیس از جمله ملائکه بوده و لذا مأمور به سجده گشت و تخلف نمود و لذا استثناء به صورت متصل دانسته می شود یا این که این استثناء منقطع بوده و ابلیس را شامل نمی شود؟ هرچند وقتی همه ملائکه مأمور به سجده می شوند امر شامل مادون آنها هم شده ابلیس را در بر می گیرد . در این راستا در مورد ماهیت ابلیس در این که از آغاز جن بود و یا ملک بوده از سوی مفسران مباحث متعددی مطرح گشت. در این پژوهش تلاش گشت تا به دو دیدگاه صاحب تفسیر تبیان و تسنیم اشاره گردد . تبیان ، ابلیس را از جنس ملک دانسته و تسنیم آن را از جنس جن می شمارد . یافته های تحقیق برآن است که هرچند براساس نص قرآن کریم ابلیس از جنس جن شمرده می شود لیکن با توجه به اباء و استکباری که ورزید جز کافران قرار گرفت نه آنکه از آغاز جز کافران بوده باشد.  این پژوهش تلاش نموده تا به روش تحلیلی، انتقادی این دو دیدگاه را ارزیابی نماید و معتقد است هر کدام از این دو دیدگاه می تواند از جهتی  درست و لیکن کامل نباشد .

کلید واژگان : ملائکه ، ابلیس ، سجده ، جن ، استثناء ، متصل ، منقطع .